Historia PTTK w Zawierciu rozpoczyna się 4 czerwca 1910 roku, kiedy to został utworzony w naszym mieście oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Liczył wówczas 66 członków, w tym 3 księży i 20 kobiet. W większości członkami byli właściciele zakładów, przedstawiciele inteligencji i ziemiaństwa. W skład pierwszego zarządu wchodzili: ks. Czesław Chodorowski jako prezes i członkowie: Józef Brzeziński, Marcin Ginsberg, Kazimierz Kaczkowski, Jan Pasierbiński, Konstanty Piotrowski, Józef Przepieść, Stefan Przyborowski, Bronisław Szulc, Stanisław Szymański, ks. Bolesław Wajzler i Marcin Wielicki. Najbardziej aktywną była komisja wycieczkowa, zwiedzając tereny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wycieczkom najczęściej przewodniczył Kulczycki. Niewątpliwie wpływ na powstanie oddziału PTK w Zawierciu miały dwie wycieczki z Warszawy organizowane do Zawiercia i okolic /Siewierz. Pilica/ przez Aleksandra Janowskiego w dniach: 7-8 maja i 15-16 maja 1910 r., na które na dworcu czekali przyszli członkowie zarządu: Piotrowski i Przyborowski. 31 czerwca 1911 r. Janowski znów pojawia się w Zawierciu wygłaszając odczyt i biorąc udział w wycieczce komisji wycieczkowej.

I Wojna Światowa przerwała aktywną działalność PTK w Zawierciu. Jeszcze tylko w 1927 r. pojawia się informacja o PTK w naszym mieście. 15 października 1953 r. odbywa się walne zebranie, powołując Oddział PTTK, który działa już nieprzerwanie do czasów obecnych. Pierwszym prezesem zostaje znany w mieście działacz sportowy i nauczyciel WF w I LO Marian Bartolewski. O tym, że zajmował się nie tylko sportem ale i turystyką świadczy nr 10 legitymacji Przodownika GOT, a więc z pierwszego mianowania.

Już w roku następnym 1954 pojawia się w zarządzie nazwisko Adama Komendy, do dziś aktywnego działacza. W 1959 roku funkcję prezesa po Bartolewskim obejmuje Mieczysław Bugała sprawując ją do 1972 r., a więc najdłużej ze wszystkich dotychczasowych prezesów. Za jego czasów oddział notuje największy rozkwit: ponad tysiąc członków, koła w prawie we wszystkich zakładach pracy, także szkolne, rajdy z bardzo liczną obsadą /do 2000/, oddziałowe komisje prawie wszystkich dyscyplin: piesza, górska, narciarska, kolarska, motorowa, speleo, imprez na orientację, krajoznawcza, opieki nad zabytkami, fotograficzna. W 1969 r. kończy się pierwszy w naszym oddziale kurs przewodnicki i uprawnienia przewodników terenowych uzyskują: Bogacki, Bielecki, Czap, Kasprzycki, Komenda, Kowalczyk, Krakowian, Latacz, Łazarz, Puchała, Sobas, Stróżecki, Suchanowska i Szar. W 1970 r. po następnym kursie, tym razem prowadzonym w Myszkowie, uprawnienia uzyskują następne 24 osoby. W biurze Zarządu Oddziału zatrudnionych jest po 6-7 pracowników, Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego obsługuje liczne wycieczki, dochód przynosi także sprzedaż biletów miesięcznych PKS. Oddział prowadzi 3 stacje turystyczne: w Podlesicach przeniesioną później do Kroczyc, Podzamczu i Ryczowie. W grudniu 1966 r. oddział otrzymuje zadanie osadzenia w murach zamku Ogrodzieniec tablicy pamiątkowej 60-lecia PTK i przygotowanie uroczystości. Funkcje wiceprezesów pełniło w tym czasie kilka osób: Józef Gucwa, Halina Ziaja, Bolesław Sobas, Andrzej Stróżecki. W latach 1972-75 funkcję prezesa pełni Zdzisław Latacz, a wiceprezesów Lech Gallina i Andrzej Stróżecki. W czasie tej kadencji oddziałowi zostaje przekazany do turystycznej eksploatacji po remoncie Zamek Ogrodzieniec i budynek dawnej stacji przekaźnikowej telewizji na szczycie Góry Zamkowej. Od początku prezesowania Bugały aż do 1975 r. funkcję sekretarza pełni bardzo starannie Ludwik Odyjas. Do 1975 r. czyli do reformy administracyjnej oddział w Zawierciu obejmuje 2 powiaty: zawierciański i myszkowski.

W latach 1975-79 funkcję prezesa pełni Bogusław Bochynek. Jest to okres organizacji dużej ilości rajdów i imprez na orientację. Prezes preferuje góry, stąd w tym okresie organizacja rajdów: Beskidzkiego, Świętokrzyskiego i Gorczańskiego. Kolejnym prezesem jest Marian Pośpiech w l. 1979-83. Kończy kadencję sanacją i na krótko prezesami zostają Andrzej Stróżecki i Stanisław Kuligowski. W końcu 1984 r. prezesem na całą kadencję zostaje jedyna dotychczas kobieta Lidia Słaboń. W tym okresie następuje żywiołowy rozwój szkolnych kół krajoznawczo-turystycznych, oraz uruchamia się Biuro Turystyki Zagranicznej. W 1987 r. liczba członków osiąga 947. W marcu 1989 r. nowym prezesem na krótko zostaje Włodzimierz Pucek, a po jego rezygnacji Adam Bogacki. Na skutek zmian ustrojowych gwałtownie spada ilość członków, na koniec 1991 r. w oddziale jest już tylko 199 członków, a w roku następnym stan ledwie przekracza setkę. 21 marca 1991 r. zjazd nadzwyczajny ma zadanie dostosowanie oddziału do nowych wymogów, zwłaszcza samodzielności gospodarczej w związku z likwidacją Zarządów Wojewódzkich. W kadencji 1992-96 funkcję prezesa pełni nadal Adam Bogacki, a wiceprezesa Włodzimierz Pucek. Na koniec 1995 r. członków z aktualnie opłaconymi składkami jest 130, a więc nastąpiło pewne polepszenie. W tym okresie zarząd ściśle współpracuje z Towarzystwem Miłośników Ziemi Zawierciańskiej i zagłębiowskimi oddziałami PTTK (Będzin, Dąbrowa Górnicza, Olkusz i Sosonowiec).  W 1996 r. powstaje przy oddziale specyficzna Komisja Cmentarzy, Kwater i Fortyfikacji Wojennych działająca na prawach komisji ochrony zabytków. Komisja ta na swym koncie ma wiele osiągnięć, przewodniczy jej Maciej Świderski.

Od 1996 r. oddziałowi prezesuje Andrzej Stróżecki a wiceprezesi się zmieniali:
Andrzej Gudyś, Lesław Romanek, Jan Janeczek, Jerzy Mazur, Jarosław Wesołowski i Edward Wasik.

Największe osiągnięcia w tym okresie to:

• w 1998 r. organizacja II Ogólnopolskiego Nizinnego Zlotu Przewodników
• w 2000 r. organizacja wraz z oddziałem PTTK w Lublinie zlotu oddziałów na inaugurację obchodów 50-lecia PTTK na zamku Ogrodzieniec z udziałem władz naczelnych PTTK i blisko tysiąca turystów
• w 2001 r. organizacja XLII Ogólnopolskiego Wysokokwalifikowanego Rajdu Pieszego "Jura 2001" z udziałem 558 uczestników.

Na koniec 2005 r. liczba członków PTTK w zawierciańskim oddziale z aktualnie opłaconymi składkami wynosiła 173.

Oddział utrzymuje ponad 400 km szlaków znakowanych i organizuje corocznie 6 rajdów i około 60 wycieczek. Duża ilość członków należy do kadry programowej. Największą jednostką organizacyjną jest Klub Turystyczny "Ostańce" grupujący prawie trzy czwarte wszystkich członków oddziału. Pozostałe jednostki to Klub Alpinizmu i Turystyki Górskiej oraz koła "Tramp", Przewodnickie i przy FUM Poręba. Aktualnie uprawiane są następujące formy turystyki: krajoznawcza, piesza nizinna i górska, narciarstwo śladowe i zjazdowe, kajakowa, speleologia, wspinaczka skałkowa i tatrzańska, wyprawy zagraniczne.